Jedna od najvećih hrišćanskih svetinja – ruka Svetog Jovana Krstitelja se čuva u srpskom manastiru

Sveti Jovan se rodio oko 6 mjeseci prije svog rođaka Isusa Hrista, u naselju u blizini Hevrona, 7. jula po gregorijanskom, odnosno 24. juna po julijanskom kalendaru, pa se datum njegovog rođenja slavi kao Ivandan.

Jovanov otac je bio jevrejski sveštenik Zaharija, a majka Jelisaveta, rođaka presvete Bogorodice. Dugo nisu mogli da imaju djece i bili su već stari kada su ga dobili, pa su ga čuvali ga kao malo vode na dlanu.

Prema Jevanđelju po Luki, Zahariji se u jednom trenutku javio Arhangel Gavrilo koji mu je rekao da će Jelisaveta roditi sina koga treba da nazovu Jovan. Pošto mu Zaharija nije povjerovao, jer je već bio jako star da bi mogao da ima djecu, Gavrilo mu je rekao da će biti nem sve dok mu se sin ne rodi, s obzirom na to da nije povjerovao Anđelu Gospodnjem. Zaista je tako i bilo.

Kada se Jovan rodio, poslije nedjelju dana održana je svečanost obrezivanja, na kojoj je djetetu trebalo dati ime. Okupili su se prijatelji i rođaci, koji su htjeli su da djetetu daju ime po ocu, Zaharija.

Međutim, sa tim se nije složila Jelisaveta. Rekla je da će se zvati Jovan. S obzirom na to da Zaharija i dalje nije mogao da govori, urezao je na daščici "Jovan mu je ime". Tada je progovorio i počeo da se zahvaljuje Bogu i blagosilja ga.

Odlazak u pustinju

Jovan je kao i svako dijete živio sa svojim roditeljima, okružen ljubavlju i pažnjom. Međutim, postojala je velika opasnost da će Jovan po naredbi kralja Iroda Velikog biti ubijen, pa sa majkom odlazi da živi u pustinji. Naime, Irod je bio jevrejski kralj koji je naredio ubistvo muške djece u Vitlejemu starosti do dvije godine kako bi izbjegao gubitak prijestola od novorođenog kralja Jevreja (Isusa Hrista) čije su rođenje najavili proroci. Jovan, stariji od Isusa pola godine, bio je u opasnosti.

Zaharija je pogubljen jer nije htio da otkrije gdje se nalazi njegov sin, a Jelisaveta je ubrzo umrla, pa su o mališanu brigu vodili anđeli. Jovan je u pustinji živio do svoje tridesete godine. Jeo je pustinjsku hranu, bilje i divlji med, i dane provodio u molitvi. Nosio je odijelo od kamilje dlake opasano kožnim pojasom. Kada mu je došla riječ od Boga da je vrijeme da među narodom širi vjeru i najavi dolazak Isusa Hrista, Jovan je u rijeci Jordan krštavao ljude i slušao njihove grijehe koje su mu ispovijedali.

Jovan je tada, prema Jevanđelju apostola Marka, govorio: "Dolazi za mnom jači od mene, pred kim ja nisam dostojan sagnuti se i odriješiti remenje na obući njegovoj. Ja vas krstih vodom, a on će vas krstiti Duhom Svetim".

Jovan je tada u okolini Jordana propovijedao blizinu Carstva nebeskog i pozivao svoje sunarodnike na pokajanje. Mnogi su se kajali za svoje grijehe i tražili da ih Jovan, koji im je govorio da je oprost grijeha tu za one koji se okrenu Bogu, krsti. Pranje vodom, kao dio obreda krštenja, nije služilo spiranju grijehova, već očišćenju tijela, pretpostavljajući da je duša unaprijed temeljno očišćena pravednošću.

Sveti Jovan je u pustinji liječio bolesne, pa su neki Jevreji vjerovali da je on očekivani mesija, odnosno Hristos, ali Jovan je to negirao govoreći da je samo "glas vapijućeg u pustinji" i da će veći od njega doći.

Krštenje Isusa Hrista

Isus Hristos je oko svoje tridesete godine otišao da se krsti kod Jovana. Kada mu je Isus prišao, Jovan mu je tada rekao: "Gle jagnje Božije koje uzima na sebe grijehove svijeta. Ti treba mene da krstiš, a ti dolaziš meni?” Isus mu je na to odgovorio: "Ostavi sad to, jer nam treba ispuniti svaku pravdu". Poslije tih riječi Sin Božji ušao je u Jordan. Isus je, iako bezgrešan, primio od Jovana krštenje da bi tim svojim dijelom osvetio cijeli obred. Krštenje je obavljeno tri puta potapanjem i otpuštanjem (pogruženjem) u vodu. Time je uspostavljena sveta tajna krštenja, a krštenje Hristovo Srpska pravoslavna crkva i vjernici proslavljaju kao praznik Krstovdan 18. januara.

Nakon što ga je Jovan potopio u rijeku Jordan i krstio ga, sa neba se na Isusa spustio Duh Sveti u vidu goluba i Božji glas je progovorio: "Ti si sin moj ljubljeni. U tebi mi sva milina".

Bog je tada objavio da je Isus njegov sin, a Isus je nakon krštenja proveo četrdeset dana u pustinji, nakon čega je počeo da propovijeda. Ovaj događaj se u hrišćanstvu naziva Bogojavljenje i praznuje se 19. januara po julijanskom kalendaru.

Pogubljenje Jovana Krstitelja

Prema predanju, Jovan Krstitelj je pogubljen po nagovoru Herodijade, žene vladara Iroda Antipe (sina Iroda Velikog). On je javno govorio o nemoralu i bludu cara Iroda, koji je živio u grijehu sa svojom snajom Irodijadom. Irodijada je bila žena rođenog brata Iroda, Filipa, koji je još uvijek bio živ. Imala je kćerku, lijepu plesačicu Salome, sa kojom se dogovorila da plesom očara Iroda i da mu zauzvrat traži Jovanovu glavu. Irod je uhapsio Jovana i zatvorio ga u tamnicu, da bi kasnije naredio da mu odrube glavu, i na poslužavniku je iznesu Herodijadinoj kćerki Salomi.

Prema istoričarima, Irod se bojao velikog uticaja koji je Jovan imao na ljude i da može voditi dizanju ustanka, jer su mu ljudi vjerovali i uradili bi ono što im kaže. Vidio ga je kao veliku pretnju. Jovanovi učenici su preuzeli tijelo i sahranili ga.

Glava Svetog Jovana

Kada je Sveti Jovan pogubljen, neprijatelji su se uplašili da će prorok vaskrsnuti pa nisu dozvolili da mu se glava sahrani sa tijelom. Irodijada je naredila da se glava baci na gomilu izmeta. Znajući gdje su bacili Jovanovu glavu, Sveta Jovana Mironosica je pronašla i tajno je sahranila na Jeleonskoj gori. Tamo je glava ostala zakopana sve do četvrtog vijeka.

Postoje tri obretenja (otkrivanja, pronalaženja) glave Svetog Jovana Krstitelja. Italija, Francuska, Sirija i Grčka tvrde da se kod njih čuvaju dijelovi Jovanove glave.

Najpouzdanije otkriće je to da je prednji dio glave, koji se danas nalazi u katedrali Gospe od Amijena u Francuskoj, zaista Jovanov, a tu je od 1204. godine. Mnoga čuda su se dogodila, kao što je spasavanje grada Amijena od kuge u 17. vijeku molitvama pred glavom Svetog Jovana. Takođe, u Francuskoj postoji tradicija da se ljudi izmiruju u hramu pred svetinjom.

Godine 1958. izvršeno je anatomsko ispitivanje moštiju koje su sproveli profesori anatomije, farmacije, hirurgije i stomatologije. Lice Svetog Jovana je identifikovano kao mediteransko, a utvrđeno je da je starost osobe kojoj je pripadao dio glave između 25 i 40 godina. Na glavi je ustanovljen jasan i vidljiv trag udarca od noža. Poznato je da je Irodijada, onda kada je glava Svetog Jovana dospela do nje, opsjednuta bijesom probila glavu nožem.

Ruka Svetog Jovana

Od svih ostalih proroka sveti Jovan se razlikuje naročito time što je, po predanju, imao tu sreću da je mogao i rukom pokazati svijetu "Onoga koga je prorokovao". Za ruku Svetog Jovana priča se da ju je svake godine na dan svetiteljev arhijerej iznosio pred narod. Ponekad se ta ruka javljala raširena, a ponekad zgrčena.

U prvom slučaju označavala je rodnu i obilnu godinu, a u drugom nerodnu i gladnu.

Jevanđelist Luka htio je da prenese tijelo Jovanovo iz Sevastije gdje je velikog proroka ubio car Irod. Uspio je samo da prenese jednu ruku u Antiohiju, svoje rodno mjesto, gdje je čuvana do 10. vijeka, a poslije preneta u Carigrad u Aja Sofiju, odakle je nestala u vrijeme Turaka. Ruka Svetog Jovana Krstitelja se danas čuva u manastiru Srpske pravoslavne crkve na Cetinju.

U to vrijeme od ruke su bila odvojena dva prsta. Jedan je danas u Osmanskom muzeju u Istanbulu. Drugi je u Sijeni i interesantno je što se na kivotu u kome se čuva nalazi natpis na srpskom: "Pretečina desnica Jovanova, pomeni mene Savu arhiepiskopa srpskoga!"

Sveti Sava je dobio drugi prst 1219. i položio ga u manastir Žiču. Kasnije je čuvan u Pećkoj Patrijaršiji do 1458. Jelena, žena despota Lazara ih je odnijela u Moreju (Pelopnez). Ubrzo su sakrivene u Italiji u Sijeni, u hramu Svete Marije.

Ruka je ostala u Carigradu i poslije pada pod Osmanlije 1453. sultan Bajazit II je 1484. poklanja ostrvu Rodos. Sulejman I 1522. osvaja to ostrvo i relikvija je odnijeta na Maltu gdje je počivala 250 godina dok Napoleon nije osvojio to ostrvo 1798.

Car Rusije Pavle Prvi je 1799. dobio svetu ruku i smjestio je u Zimski dvorac. Tu se nalazila do 1917. kada je majka posljednjeg ruskog cara Nikolaja Drugog odnijela ruku u rodnu Dansku. Tu je, u dogovoru sa mitropolitom kijevskim, riješila da ruku pokloni dinastiji Karađorđević, u znak zahvalnosti za prihvatanje desetina hiljada ruskih izbjeglica i tako se ona obrela u Sremskim Karlovcima da bi kasnije bila čuvana u riznici crkve pri dvoru na Dedinju.

Poslije bombardovanja Beograda, kralj Petar Drugi Karađorđević je pri povlačenju ponio ruku i sakrio je u Ostrogu i ona je tu provela rat.

U jednoj policijskoj raciji 1952. ruka je oduzeta crkvi i donijeta u Podgoricu, a onda u Beograd. Tu je bila u državnom trezoru sve do 1978. Tada je poklonjena Manastiru rođenja Presvete Bogorodice na Cetinju gdje se i danas nalazi.

Desnica Svetog Jovana prvi put je iznijeta pred narod na Ivanjdan 1993. godine. Interesantno je da je 2006. data Rusiji na 40 dana. Bila je u najvećim ruskim gradovima, a onda je nekoliko dana provela i u Kijevu, piše "Istorijski zabavnik".

Sveti Jovan Krstitelj jako je poštovan u hrišćanskom svijetu, ali i kod muslimana, kod kojih je poznat kao prorok Jahja ibn Zakarija. Dan njegove smrti obilježava se praznikom Usjekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja 29. avgusta po gregorijanskom i 11. septembra po julijanskom kalendaru.

Jovan se naziva Krstiteljem, jer je, po vjerskom učenju, krstio Isusa Hrista, a Pretečom zato što je najavljivao Hristov dolazak.

Srbi su u slavu Svetog Jovana Krstitelja izgradili preko 300 hramova, među kojima su Crkva Svetog Jovana Krstitelja u Zatonu, Hram začeća Svetog Jovana Krstitelja u Jovanovcu, Crkva Svetog Jovana Preteče u Samodreži kod Vučitrna, Hram Svetog Jovana Preteče u Zvorniku, Crkva rođenja Svetog Jovana Krstitelja u Jasenovcu i mnoge druge.